Yapýlarda Derz Sorunlarý ve Çözüm Ýlkeleri
Yapýlar ve yapý malzemeleri ýsý farklýlýklarý, nem, rüzgar, oturma hareketleri, titreþim vb. Etkiler altýnda boy ve þekil deðiþimine uðramakta ve bunun sonucunda çatlamalar, ayrýlmalar, seviye deðiþikliði gibi hasarlar meydana gelmektedir. Yapýda ve malzemede önlenmesi mümkün olmayan hareketlerin malzeme ve yapýya zarar vermeden karþýlanabilmesi amacýyla yapý bölümlere ayrýlýr, yapý ve yapý elemanlarý arasýnda derz býrakýlýr.
Derzleri nitelikleri bakýmýndan 3 sýnýfa ayýrmak mümkündür. Bunlar;
Hareket derzleri
Yapýdaki hareketlerin herhangi bir hasara yol açmamasý amacýyla oluþturulurlar.
Bileþim derzleri
Sýnýrlý boyutlarý olan elemanlarýn birleþmesinde yer alan derzlerdir.
Ýþ derzleri
Sürekli bir iþin çeþitli aþamalarýnda türlü nedenlerle çalýþmanýn durdurulmasý halinde, iþin devamýný saðlayacak þekilde oluþturulan derzlerdir.
Yapýlar; yapýsal faktörler, doðal faktörler ve mekanik faktörler etkisi ile boy ve biçim deðiþikliðine uðrarlar. Bu deðiþim zamanla binada hasar ve çatlaklara neden olur. Bu nedenle betonarme yapýlarda rötre, þiþme, sünme, sýcaklýk deðiþmesi, temelde farklý oturma gibi faktörlerin, yapýdaki etkilerini azaltmak, depremlerde uygun davranýþ göstermesini ve dinamik kuvvetlerden oluþacak titreþimlerin bölgesel kalmasýný saðlamak amacý ile yapýnýn sürekliliði hareket derzleri ile kesilerek yapý bölümlere ayrýlýr. Hareket derzleri, oluþumuna neden olan faktörlere göre; ayýrma, genleþme (dilatasyon) ve oturma derzleri olarak sýnýflandýrýlýrlar.
Yapýyý bölümlere ayýrarak yapýlarda büyük hasar ve çatlaklarýn oluþmasýný önleyen hareket derzlerinin düzenlenmesinde yapýnýn planlama aþamasýndan itibaren tasarýmcý ve uygulayýcýnýn uymasý gereken öneri ilkeleri aþaðýda belirlenmiþtir;
Hareket derzi oluþturmayý gerektiren faktörlerin belirlenmesi,
Bu faktörler doðrultusunda ne tür derz yapýlacaðýna karar verilmesi,
Derz yerlerinin yapýnýn tasarým safhasýndan itibaren düþünülerek, projede erken planlanmasý,
Gerekli olduðu kadar çok, mümkün olduðu kadar az sayýda derz yapýlmasý,
Yapý ve yapý elemanlarýnýn parçalara ayrýlmasý,
Karmaþýk derz arakesitlerinden kaçýnýlmasý,
Taþýyýcý sistem özelliklerinin, yapý içinde kritik gerilmelerin ve yüklemelerin etkisinde olan bölgelerin belirlenmesi,
Derzlerin mimari cephe karakterini bozmayacak þekilde tasarlanmasý,
Derzin iþlevine uygun malzeme seçiminin yapýlmasý,
Derz maliyetinin ekonomik bir düzeyde tutulmasý. |